❗ Jeśli myślisz o skrzywdzeniu siebie lub potrzebujesz natychmiastowego wsparcia, zadzwoń pod bezpłatny numer 116 111 (Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży) lub 112.

Pomoc istnieje i nie musisz być w tym sam.

Samookaleczenia u młodzieży to jeden z najpoważniejszych sygnałów kryzysu psychicznego, z jakimi mierzą się dziś rodziny i szkoły w Polsce.

Statystyki są alarmujące: szacuje się, że około 17% uczniów w ciągu ostatniego roku dokonywało samookaleczeń. To temat, o którym dorośli często boją się mówić, a młodzież boi się go wyjawić. Samookaleczenia to temat tabu, owiany mitami i niezrozumieniem, ale milczenie tylko potęguje ból tych, którzy cierpią. Musimy o tym rozmawiać, by zdjąć ciężar wstydu z młodych ludzi i pokazać im, że istnieją inne sposoby na poradzenie sobie z rozrywającym od środka cierpieniem.

Jeśli czytasz to jako młoda osoba, która się okalecza: pamiętaj, że nie jesteś „zły”, „dziwny” ani „beznadziejny”. To, co robisz, jest desperacką próbą poradzenia sobie z emocjami, które wydają się nie do zniesienia. Ale pamiętaj też, że istnieją bezpieczne metody, by ten ból ukoić.

1. Co to jest samookaleczenie (self-harm)?

Samookaleczenie to celowe i bezpośrednie ranienie własnego ciała bez intencji samobójczej. Najczęstszymi formami są cięcie skóry (zazwyczaj przedramion lub ud), drapanie się do krwi, bicie się, przypalanie papierosami czy uderzanie głową o ścianę.

To NIE jest próba samobójcza

Kluczowe jest zrozumienie, że dla większości młodych ludzi samookaleczenie nie jest chęcią zakończenia życia, ale paradoksalnie – sposobem na przetrwanie. Jest to niefunkcjonalny mechanizm radzenia sobie z bólem emocjonalnym. Choć intencją nie jest śmierć, ryzyko jest ogromne: osoba może niechcący przeciąć naczynie krwionośne, a długofalowo, nieleczony ból psychiczny może doprowadzić do pojawienia się myśli samobójczych.

2. Dlaczego młodzi ludzie to robią?

Mechanizm samookaleczania jest skomplikowany. Często jest to próba zamiany bólu psychicznego, którego nie można nazwać, na ból fizyczny, który jest konkretny i widoczny.

• Uwolnienie emocji: Fizyczne zranienie powoduje wyrzut endorfin, co przynosi chwilową ulgę w stanach ogromnego napięcia, lęku lub rozpaczy.

• Poczucie kontroli: Nastolatek, który czuje, że traci kontrolę nad swoim życiem, szkołą czy relacjami, poprzez ranienie siebie odzyskuje poczucie, że „przynajmniej nad tym bólem panuję”.

• Wyrażenie bólu bez słów: Kiedy brakuje języka, by opisać traumę lub smutek, rany na ciele stają się niemym krzykiem o pomoc.

• Karanie siebie: Często towarzyszy temu głębokie poczucie winy i nienawiść do siebie. Samookaleczenie jest wtedy formą wymierzenia sobie kary za rzekome błędy.

• Odczuwanie czegokolwiek: W stanach głębokiej depresji pojawia się odrętwienie i pustka. Ból fizyczny pozwala poczuć, że „jeszcze żyję”, „czuję cokolwiek”.

•  

3. Mity vs Fakty

Wokół samookaleczeń narosło wiele szkodliwych przekonań, które utrudniają pomoc.

• ❌ Mit: „Robi to tylko dla uwagi/pod publiczkę”.

  • ✅ Fakt: Większość nastolatków głęboko ukrywa swoje blizny pod długimi rękawami. To nie jest manipulacja, ale krzyk rozpaczy osoby, która nie zna innych metod komunikacji swoich potrzeb.

• ❌ Mit: „To tylko taka faza, przejdzie mu”.

  • ✅ Fakt: Samookaleczenia to sygnał poważnego kryzysu psychicznego. Bez wsparcia ten mechanizm może się utrwalić jak nałóg.

• ❌ Mit: „Trzeba im po prostu odebrać żyletki”.

  • ✅ Fakt: Odebranie narzędzi bez dania wsparcia emocjonalnego zazwyczaj sprawia, że młoda osoba znajduje inny, często groźniejszy sposób na rozładowanie napięcia. Trzeba leczyć przyczynę, nie tylko skutek.

• ❌ Mit: „To dotyczy tylko dziewcząt”.

  • ✅ Fakt: Problem dotyka wszystkich płci, choć chłopcy częściej stosują inne formy, jak bicie się czy przypalanie, rzadziej szukając pomocy z powodu stereotypów.

  •  

4. Sygnały ostrzegawcze: Na co zwrócić uwagę?

Jako rodzic lub opiekun, bądź czujny na następujące sygnały:

• Noszenie długich rękawów i nogawek nawet podczas upałów.

• Unikanie wspólnych wyjść na basen czy w-f (niechęć do odsłaniania ciała).

• Częste skaleczenia, zadrapania lub siniaki, które dziecko tłumaczy w mało wiarygodny sposób (np. „kot mnie podrapał” – gdy rany są regularne i równoległe).

• Znajdowanie w pokoju ukrytych żyletek, nożyków, kawałków szkła.

• Nagłe wahania nastroju, izolowanie się, spędzanie dużej ilości czasu w łazience przy zamkniętych drzwiach.

•  

5. Co ROBIĆ, gdy odkryjesz, że dziecko się okalecza?

Twoja reakcja jako dorosłego ma kluczowe znaczenie dla procesu zdrowienia.

KROK 1: Zachowaj spokój

To trudne, ale Twoja panika, krzyk czy przerażenie tylko pogłębią poczucie winy nastolatka. Nie osądzaj, nie oskarżaj o „głupotę”. Weź głęboki oddech – musisz być teraz opoką.

KROK 2: Otwarta i czuła rozmowa

Powiedz: „Zauważyłem rany na twoich rękach i bardzo się o ciebie martwię. Nie jestem zły, chcę cię zrozumieć i pomóc ci przejść przez to, co czujesz”. Słuchaj więcej, niż mów. Nie zmuszaj do obietnic, że „już nigdy tego nie zrobi” – to buduje presję, której dziecko może nie udźwignąć, co doprowadzi do kłamstw w razie nawrotu.

KROK 3: Profesjonalna pomoc ASAP

Samookaleczenia wymagają terapii. Najskuteczniejszą metodą jest terapia DBT (Dialektyczno-Behawioralna), która uczy regulacji emocji i tolerancji na stres. Konieczna może być też wizyta u psychiatry, by sprawdzić, czy podłożem nie jest depresja lub zaburzenia lękowe wymagające wsparcia farmakologicznego.

6. Co ROBIĆ, gdy ty się okaleczasz? (Strategie dla młodzieży)

Jeśli czujesz impuls, by zrobić sobie krzywdę, spróbuj zastosować metody, które „oszukują” mózg, nie niszcząc ciała:

• Technika gumki: Załóż na nadgarstek gumkę recepturkę i strzelaj nią w skórę, gdy napięcie rośnie. Poczujesz ból, ale nie zrobisz sobie trwałych ran.

• Kostka lodu: Trzymaj mocno w dłoni kostkę lodu, aż poczujesz bolesne zimno, lub przejedź nią w miejscu, gdzie zazwyczaj się okaleczasz.

• Czerwony pisak: Narysuj czerwone linie w miejscu, gdzie chcesz się zranić. Czasem widok czerwonego koloru pomaga uspokoić mózg.

• Dziennik emocji: Spróbuj zapisać, co czułeś dokładnie przed momentem, w którym pojawił się impuls. Czy to była złość? Poczucie odrzucenia?

• Zasada 15 minut: Powiedz sobie: „Zrobię to za 15 minut, jeśli nadal będę czuć taką potrzebę”. W tym czasie zajmij się czymś intensywnym – tańcz, krzycz w poduszkę, idź pobiegać. Często fala napięcia opada po kilku minutach.

7. Wsparcie długoterminowe: Droga do zdrowienia

Zdrowienie nie jest linią prostą. Będą dni lepsze i gorsze.

• Zaakceptuj nawroty: Jeśli zdarzy się „wpadka”, nie przekreślaj całego postępu. To część procesu. Wróć do terapii i analizuj, co było triggerem.

• Edukacja rodziców: Rodzicu, czytaj o mechanizmie self-harm. Twoje zrozumienie jest potężniejszym lekiem niż jakikolwiek zakaz.

• Dbaj o siebie: Pomaganie dziecku w kryzysie jest wyczerpujące. Ty też masz prawo do wsparcia psychologicznego.

Pamiętaj: samookaleczenia to sposób na radzenie sobie z życiem, który przestał działać. Można nauczyć się żyć inaczej.

❗ Przypominamy ważne numery:

• 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (24/7, bezpłatny)

• 22 484 88 01 – Antydepresyjny Telefon Zaufania Fundacji ITAKA

• 800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka

•  

Najczęstsze pytania

Czy samookaleczenie to próba samobójcza?

Najczęściej nie – to sposób radzenia sobie z bólem emocjonalnym. Jednak zwiększa ryzyko poważnych konsekwencji i wymaga pomocy specjalisty.

Dlaczego młodzież się okalecza?

Najczęściej w celu regulacji silnych emocji, odzyskania kontroli lub wyrażenia bólu, którego nie potrafią nazwać.

Czy można przestać się okaleczać bez terapii?

Zmiana jest możliwa, ale wsparcie psychologiczne znacząco zwiększa szansę trwałego zdrowienia.

Wszystkie dokumenty są dostępne publicznie i aktualizowane zgodnie z wymogami ustawy o fundacjach.

Dokumenty i informacje

Polityka prywatności i plików cookies

Sprawozdania finansowe i merytoryczne

Statut Fundacji

Regulamin darowizn online

Sprawdź w KRS

Każde wsparcie ma znaczenie. Dzięki Tobie możemy pomagać, uczyć i inspirować do robienia swojego kroku wyżej.

FUNDACJA KROK WYŻEJ

UL. MARCINA KASPRZAKA 31/119

01-234 WARSZAWA

KRS: 0001200272

NIP: 5273187804

REGON: 543012528

© 2025 Fundacja Krok Wyżej. Wszystkie prawa zastrzeżone.